Sveti deca mučenici jastrebarski i sisački: Žrtve genocida koje Srpska pravoslavna crkva slavi 13. jula

Autor: Stefan Stojanović

Sećanje na nevine žrtve genocida u NDH

Svake godine, 13. jula, Srpska pravoslavna crkva obeležava dan sećanja na Svetu decu mučenike jastrebarske i sisačke. Ove nevine žrtve predstavljaju podsetnik na stravične događaje iz perioda Drugog svetskog rata, kada su deca srpskog porekla bila izložena neizrecivim patnjama u ustaškim logorima smrti na teritoriji Nezavisne Države Hrvatske (NDH).

Odlukom Svetog Arhijerejskog Sabora iz 2022. godine, ova deca su upisana u diptihe svetih, čime je ustanovljen poseban dan njihovog pomena kao simbol stradanja srpske dece u tom tragičnom periodu.

Jastrebarsko i Sisak – dečji logori patnje i smrti

Dva najpoznatija logora za decu u NDH, Jastrebarsko i Sisak, postala su sinonim za neizmernu patnju i smrt. Logor u Jastrebarskom osnovan je u julu 1942. godine pod nazivom „Prihvatilište za decu izbeglica“. U njemu su zbrinjavana srpska deca sa područja Kozare, Banije, Like, Korduna i Slavonije, sa ciljem da budu „prevaspitavana“ u ustaškom duhu. Preko 3.300 dece prošlo je kroz ovaj logor, a u samo dva meseca zvanično je umrlo 768 mališana, uzrasta od nekoliko meseci do 14 godina.

Strašni dnevnici grobara beležili su kako su deca sahranjivana u kutijama i sanducima, često po desetoro zajedno, a evidentiranje smrti vršeno je „po komadu“, što dodatno oslikava brutalnost i nehumanost prema najmlađima.

Logor u Sisku otvoren je 3. avgusta 1942. godine i u njega je dovedeno preko 7.000 srpske dece. Prostorije koje su služile kao logor bile su škole, solana i sokolski dom. Deca su umirala od gladi, bolesti, zlostavljanja i namernog zanemarivanja. Ovi logori su zatvoreni nakon što su ih oslobodile partizanske jedinice – Jastrebarsko u avgustu 1942, a Sisak u januaru 1943. godine.

Deca mučenici – simbol stradanja i svetosti

Ova deca nisu bila samo žrtve rata, već su stradala u sistematskom genocidu koji je imao za cilj istrebljenje srpskog naroda. Njihova patnja i nepravda toliko su duboke i potresne da je Srpska pravoslavna crkva odlučila da ih proglasi svetim mučenicima.

Prva ikona Svetih novomučenika, mladića iz jastrebarskog logora, urađena je 2021. godine u manastiru Svetog Vasilija Ostroškog u Bijeljini i poklonjena je Eparhiji gornjokarlovačkoj. Ovaj čin predstavlja duhovno priznanje i večnu počast deci koja su stradala u najtežim uslovima.

Sećanje kao obaveza budućim generacijama

Danas, dok se sećamo ove tragične sudbine, molimo se za njihove duše i tražimo njihovu zagovor pred Prestolom Božjim. Njihova imena ne smeju biti zaboravljena jer su oni večni svedoci stradanja srpskog naroda u NDH. Njihov primer nas podseća na važnost borbe protiv zla i na potrebu da se takve tragedije nikada više ne ponove.

Obeležavanje 13. jula kao dana Svetih deca mučenika jastrebarskih i sisačkih predstavlja snažan podsetnik na cenu koju je srpski narod platio u jednom od najmračnijih perioda svoje istorije.