Na ovom mestu u Srbiji oporavljao se Ričard Lavljeg Srca, a legenda o zakopanom blagu živi i danas!

Usred nepreglednih banatskih ravnica, između Novog Bečeja i Novog Miloševa, nalaze se ostaci jednog od najznačajnijih srednjovekovnih spomenika u Srbiji – bazilike Arače. Iako predstavlja kulturno dobro od izuzetnog značaja, za ovaj jedinstveni lokalitet mnogi nikada nisu čuli, a uz njegove ruševine vekovima se pletu legende o skrivenom blagu, krstašima i kraljevima.

Svedok srednjeg veka u srcu Banata

Bazilika Arača podignuta je oko 1230. godine za vreme ugarskog kralja Bele IV. Građena je od tesanog kamena, mermera i opeke, a smatra se jednim od najlepših primera romanike na prostoru današnje Srbije.

Istoričari navode da je pripadala benediktinskom redu, dok prvi pisani tragovi o ovom mestu potiču iz 13. veka. Pretpostavlja se da je na istom lokalitetu postojala i starija crkva iz 11. ili 12. veka, posvećena Svetom arhangelu Mihailu, Svetom Jovanu Krstitelju ili svetim Kozmi i Damjanu.

Posle razaranja, baziliku je 1370. godine obnovila kraljica Jelisaveta Anžujska. Kasnije je Arača bila u posedu despota Stefana Lazarevića, a potom i despota Đurđa Brankovića.

Turci su je spalili, ali nisu uništili njenu priču

Sudbina ovog monumentalnog zdanja promenila se 1551. godine kada su ga Osmanlije spalile. Od tada nikada nije obnovljeno.

Ipak, njegove zidine opstale su gotovo pet vekova, odolevajući vetru, kiši, snegu i zaboravu. Danas ostaci bazilike predstavljaju jedinstveno svedočanstvo o tome kako je izgledao srednji vek u ovom delu Banata.

Arhitektonska osnova crkve karakteristična je za prelazni romanogotički stil, dok je krajem 14. veka u apsidi dozidan gotički zvonik. Mnogi ukrasi sa fasade sačuvani su samo u fragmentima, ali i dalje svedoče o nekadašnjoj veličanstvenosti ovog zdanja.

Legenda o Ričardu Lavljeg Srca

Jedna od najpoznatijih priča vezanih za Araču govori o engleskom kralju Ričardu Lavljeg Srca, jednom od najčuvenijih učesnika Trećeg krstaškog pohoda.

Prema legendi, vraćajući se iz Svete zemlje krajem 12. veka, Ričard je putovao manje poznatim pravcima uz velike evropske reke. Navodno je kod današnjeg Slankamena sreo monahe iz Arače koji su ga pozvali da prezimi u njihovom manastiru.

Predanje kaže da je iscrpljeni kralj upravo ovde povratio snagu, a da mu je lekovito banatsko blato pomoglo da se oporavi. Druga verzija iste legende tvrdi da je u okolini Arače zakopao svoj štit ukrašen zlatnim lavovima.

Iako za ove tvrdnje ne postoje istorijski dokazi, priča i danas intrigira posetioce i istraživače.

Utvrđenje koje se branilo od napadača

Arheološka istraživanja pokazala su da je manastirski kompleks bio utvrđen. Na južnoj strani pronađeni su ostaci kvadratne kule, dok tragovi spaljenih konaka svedoče o žestokim napadima kojima je lokalitet bio izložen.

Tokom istraživanja pronađeno je i topovsko đule, verovatno ispaljeno iz bombardi ili sličnih srednjovekovnih opsadnih sprava. S druge strane, pronađeni ostaci samostrela pokazuju da ni branioci manastira nisu bili bez oružja.

Potraga za blagom i legenda o Atili

Okolina Arače prepuna je rupa koje su tokom godina ostavljali tragači za blagom. Gotovo svaka generacija imala je svoju priču o skrivenom bogatstvu.

Jedna od najpoznatijih legendi vezana je za Atilu, vođu Huna, poznatog kao „Bič Božiji“. Prema narodnom predanju, deo ogromnog blaga koje je stekao tokom osvajanja završio je nakon njegove smrti u Tisi zajedno sa njegovim kovčegom.

Do danas nije pronađen nijedan dokaz koji bi potvrdio ovu priču, ali ona i dalje podstiče maštu lovaca na blago.

Mesto koje je naseljeno već 7.500 godina

Značaj Arače ne počinje u srednjem veku. Arheolozi su na ovom prostoru pronašli tragove naselja iz neolita i eneolita, stare više od 7.500 godina.

Uzvišenje od oko 82 metra nadmorske visine pružalo je zaštitu od poplava i činilo ovo područje pogodnim za život još od najstarijih vremena.

Poslednji stanovnici napustili su Araču tokom prve polovine 18. veka. Danas se njeni ostaci uzdižu usred polja, daleko od naselja, stvarajući prizor koji podseća na vreme kada je ovo mesto bilo važan duhovni i kulturni centar Banata.

Dragoceni Arački kamen

Među najznačajnijim nalazima sa lokaliteta nalazi se čuveni Arački kamen, koji je otkrio dr Peter Gerece. Danas se čuva u Nacionalnom muzeju u Budimpešti.

Na jednoj strani kamena nalazi se motiv pletera, ptice i konja, dok je na drugoj prikazan samo pleter. Stručnjaci pretpostavljaju da je prvobitno služio kao nadvratnik, a kasnije kao deo nadgrobne ploče.

Zbog svog istorijskog, arheološkog i kulturnog značaja, Arača i danas važi za jedan od najvrednijih srednjovekovnih spomenika u Srbiji, iako ostaje skrivena od očiju većine putnika koji prolaze kroz Banat.