Izgubljena planeta Sunčevog sistema bila je velika kao Mars
Naš Sunčev sistem je, prema novim naučnim hipotezama, možda nekada bio dom još jednom svetu koji danas više ne postoji. Ova davno izgubljena protoplaneta mogla je biti veličine Meseca ili čak Marsa, a njeni ostaci možda su završili na Zemlji u obliku meteorita.
Pre oko 4,56 milijardi godina, Sunčev sistem je bio haotično okruženje u kojem su se sudarala brojna planetarna tela i stene. U tom turbulentnom periodu formiranja planeta, moguće je da je postojao i tzv. “planetarni embrion” koji je kasnije uništen u sudarima i gravitacionim interakcijama.
Tragovi iz meteorita iz Sahare
Ključni dokazi o ovoj hipotezi dolaze iz proučavanja meteorita NWA 12774, pronađenog 2019. godine u pustinji Sahara. Ovaj mali uzorak, težak oko pola kilograma, sadrži tamnu mineralnu matricu ispresecanu kristalima olivina, jednim od najčešćih minerala u Zemljinom omotaču.
Meteorит pripada izuzetno retkoj grupi poznatoj kao angriti, koji čine svega oko 0,09% svih poznatih meteorita. Smatraju se među najstarijim magmatskim stenama u Sunčevom sistemu, nastalim u ranim fazama njegovog formiranja, ubrzo nakon kondenzacije prvih čvrstih materijala iz solarne magline.
Da li je reč o asteroidu ili planeti?
Poreklo ovih meteorita i dalje je predmet naučne debate. Jedna hipoteza sugeriše da su angriti nastali od manjeg asteroida prečnika do oko 200 kilometara, sličnog velikom asteroidnom telu kao što je Vesta.
Međutim, druga teorija ide dalje i pretpostavlja da je njihovo “matično telo” (tzv. APB – angrite parent body) moglo biti znatno veće, možda čak protoplaneta u ranoj fazi formiranja planeta.
Razlike u hemijskom sastavu u odnosu na Zemlju i Mars ukazuju na to da je ovo telo imalo poseban evolutivni put i drugačije uslove formiranja u ranom Sunčevom sistemu.
Dokazi iz unutrašnje strukture meteorita
Naučnici su analizirali strukturu meteorita NWA 12774 koristeći elektronsku mikrosondu i rendgensko mapiranje visoke rezolucije. Ove metode omogućile su detaljno proučavanje mineralnog sastava i kristalnih struktura.
Rezultati su pokazali prisustvo kristala klinopiroksena bogatih aluminijumom, koji se formiraju pod uslovima visokog pritiska. Na osnovu toga, istraživači su razvili geobarometrijski model kojim procenjuju dubinu i pritiske pri kojima su ovi minerali nastali.
Ovi podaci ukazuju da matično telo meteorita možda nije bilo mali asteroid, već objekat dovoljno velik da generiše značajne unutrašnje pritiske — što podržava ideju o većem protoplanetarnom telu.
Naučni značaj i otvorena pitanja
Istraživanja poput ovih otvaraju nova pitanja o tome kako su se planete formirale u ranoj fazi Sunčevog sistema. Ako je zaista postojalo još jedno veliko telo koje je kasnije uništeno, to bi značilo da je proces formiranja planeta bio još dinamičniji i nasilniji nego što se ranije mislilo.
Ipak, i dalje nema konačnog dokaza da je reč o planeti u klasičnom smislu. Naučnici naglašavaju da su potrebna dodatna istraživanja i poređenja sa drugim meteoritima kako bi se ova hipoteza potvrdila ili odbacila.
Ono što je sigurno jeste da mali fragmenti iz meteorita poput NWA 12774 nude dragocene uvide u najraniju istoriju našeg kosmičkog okruženja i moguće izgubljene svetove koji su nekada postojali.
