Stari Hum i Duhovno Nasleđe Hercegovine – Manastiri i Svetinje

Pisati o starom Humu, nekadašnjem Zahumlju, današnjoj Hercegovini, predstavlja posebnu čast i odgovornost. Ova istorijska srpska oblast, smeštena u dolini Neretve od Mostara do Dubrovnika, uključujući deo jadranskog primorja, vekovima je bila na udaru mnogih osvajača. Ipak, uprkos brojnim ratovima i stradanjima, uspela je da sačuva svoj identitet, veru i bogato duhovno nasleđe.

Hercegovina u srednjem veku – zemlja Nemanjića i Kosača

U srednjem veku, Hercegovina je bila sastavni deo srpske države Nemanjića, a kasnije njome upravlja moćna vlastelinska porodica Kosača. Stefan Vukčić Kosača prvi je poneo titulu Herceg od Svetog Save, po kojoj je cela oblast dobila ime – Hercegovina, koje nosi do danas.

Manastir Tvrdoš – duhovna svetinja iznad Trebišnjice

Na svega četiri kilometra zapadno od Trebinja, na desnoj obali reke Trebišnjice, nalazi se manastir Tvrdoš, jedna od najznačajnijih pravoslavnih svetinja u Hercegovini. Posvećen je Uspenju Presvete Bogorodice i podignut je na stenovitom uzvišenju iznad reke.

Do manastira vodi put kroz imanje obraslo vinogradima i maslinjacima, po kojima je Tvrdoš danas nadaleko poznat. Vino i maslinovo ulje proizvedeni u ovom manastiru postali su prepoznatljiv simbol Trebinja i cele Hercegovine.

Prema narodnom predanju, manastir je još u 4. veku podigao car Konstantin, dok je kasnije obnovljen i postao važna zadužbina dinastije Nemanjića, naročito kralja Milutina. Od prvobitne srednjovekovne crkve sačuvani su temelji, kameni stubovi, delovi zidova i ostaci fresaka, koji svedoče o velikom značaju ove svetinje.

Manastir je vekovima bio sedište Trebinjske, kasnije Humsko-hercegovačke mitropolije. Tokom tursko-mletačkog rata 1694. godine, Venecijanci su ga minirali i srušili. Njegova obnova započela je 1928. godine zahvaljujući dobrotvoru Nikoli Runjevcu, poreklom iz Trebinja, koji je živeo u Americi. Novi preporod manastir doživljava od 1992. godine, dolaskom episkopa Atanasija Jevtića, kada je započeta velika obnova koja traje i danas.

Manastir Duži – spoj Istoka i Zapada

Nedaleko od Trebinja, na starom putu ka Dubrovniku i Herceg Novom, smešten je manastir Duži. Ova svetinja vekovima je bila metoh manastira Tvrdoš i utočište monasima nakon njegovog rušenja.

Manastir se nalazi usred guste hrastove šume, u ambijentu koji odiše mirom i tišinom. Posebnu pažnju posetilaca privlače neobično mala vrata i uski prozori na starim monaškim zgradama, što je bila prilagođena arhitektura teškim vremenima pod osmanskom vlašću, kada su skromnost i neupadljivost značile veću sigurnost.

Posebnu vrednost manastiru daje i zvono koje mu je poklonila ruska carska porodica Romanov. Tokom 19. veka razvijale su se bliske veze između Duži i Rusije, a o manastiru je pisao i ruski diplomata i putopisac Aleksandar Giljferding, koji je putovao ovim krajevima na svom putu prema Kosovu.

Sveti Vasilije Ostroški i rodni Mrkonjići

Put kroz Popovo polje vodi do Mrkonjića, rodnog mesta jednog od najpoštovanijih srpskih svetitelja – Svetog Vasilija Ostroškog.

Na temeljima njegove rodne kuće podignut je manastir posvećen ovom velikom svetitelju. U njemu se čuvaju mošti njegove majke Ane Jovanović, monaškog imena Anastasija, koje zauzimaju posebno mesto u duhovnom životu Hercegovine.

Ispred manastira nalazi se i čuveno stablo košćele, za koje meštani veruju da potiče još iz vremena pre rođenja Svetog Vasilija. Naučnici su pokušavali da utvrde njegovu starost, ali zbog šupljine u unutrašnjosti stabla nisu uspeli da dođu do preciznog rezultata.

Hercegovina i njene svetinje nisu samo spomenici prošlosti već živi simboli duhovnosti, kulture i neprekidnog trajanja vere kroz vekove. Očuvanje ovih svetinja predstavlja i danas poseban zadatak i obavezu svih nas.